Azimle Devam Etmek İçin Bir Kaç Pratik
Dağı yerinden oynatan insan, işe, küçük taşları taşıyarak başlar. – Konfüçyüs
“ İnsan doğası tembelliğe yatkındır. Kolay olana yöneliriz. Süpermarket girişine en yakın yeri bulmak için otoparkta tur atma, merdiven yerine asansörü tercih etme veya yemek pişirmek yerine eve sipariş etmek eğilimimiz de bu yüzdendir, ” der nöropsikolog Boris Cheval.
Çabuk tatmin eden ve fazla bekletmeden ödül getiren iş-uğraş isteriz. Beklenen ödül geciktiğinde veya işler zora girdiğinde hayal kırıklığı hemen bizi bekler. Azim ve şevkimiz sarsılabilir.
“Boş versem mi , uğraşmaya değmeyecek, zaten ne kazandıracak ki bana, başka şeyde daha çabuk sonuca ulaşırım, emeğimin karşılığı değil bu, vb. ” argümanlarla kendimize, uğraşımızı bıraktıracak sebepler sunarız. Bu düşüncelere teslim olursak, tahammülsüzlük, dikkat dağınıklığı, motivasyon eksikliği ve erteleme gibi tepkiler verebiliriz. Devamında ise duraksarız, hiç bir şey yapmama evresine geçebilir veya anlık gelir geçer güdülerle daldan dala konabiliriz.
Bazı insanlar da vardır, uğraştıkları işte çabalarını esirgemez, tuttukları yolda şevkle devam ederler. Bu kişiler, başarısızlık ve olumsuzluklarla karşılaşmalarına rağmen uzun süre boyunca kararlılıklarını ve motivasyonlarını koruyabilirler. Bu tür kişileri ayırt eden şey, uzun vadeli hedeflerine yönelik çaba azmi ve şevkin birleşiminden oluşan niteliktir. Araştırmacı psikolog Angela Duckworth bu niteliğin (grit), başarıyı tahmin etmede, zekâdan (IQ) daha iyi bir gösterge olduğunu belirtir.
Kişiyi, kolay vazgeçmeyen, azimli, uzun yol yolcusu yapan dört kaynağı şöyle özetler :
- İlgi – Kişi, kendini derinlemesine araştırarak ve muhakeme ederek gerçekten ilgi duyduğu uğraşı – hayatına anlam katan amacı ortaya çıkarabilir.
- Yükselme dürtüsü –Her insanda yaratılıştan olan bir dürtüdür, ilerlemesini sağlar. Pratikle mümkün olur. Tıpkı tenisçinin çalışarak vuruşlarını ilerletmesi gibi.
- Faydalı iş yapma arzusu – İnsanın anlam bulma ihtiyacına karşılık gelir. Faydalı olduğuna inandığı şeyi yapmasıyla somutlaşır, devam etme şevki verir, devamlılık da şevki yeniden arttırır.
- Umut – İnanç; kendine inanç, yaptığın uğraşa inanç, yararlı olacağına inanç, kendinden daha büyük bir şeyin parçası olduğuna inanç. Amaca giden yolda tutar.
“ Şevkle azim”, içgüdüsel olarak haz arayan insanın daha yüksek bir amaç için doğasıyla mücadele etmesini sağlayan kuvvettir. Örneğin, kanepede uzanmak yerine kendini, spor salonuna gitmeye itmek, başkası için önemsiz bir iyilik yapmak veya peş peşe diziler izlemek yerine başucunda uzun zamandır beklenen bir kitabı okumak gibi. Bu çaba, öz denetim gerektirir. İrade gücüyle, arzularımızın, tekrarlayan kışkırtmaların ve doğuştan gelen tembelliğin tetiklediği otomatik tepkilerimizi düzenlemeye çalışırız. Ancak bu kendini dizginleme kasını geliştirmek, azim, düzenli egzersiz ve irade gücü gerektirir. Kullanılmazsa körelir. Hatta kişi, tek amacı egonun dürtülerini ve zevklerini tatmin etmek olan ilkel doğasına mahkum bile olabilir.
Fransız psikolog Didier Pleux, ödül koyma koşuluna karşı uyarır :
Bir çaba göstermeyi kabul ettiğimizde, ödülün hemen görünmeyeceğini aklımızda tutmalıyız. Eğer “ Ne anlamı var ki ? ” tuzağına düşersek, yaşamasak daha iyi, çünkü zaten hepimiz öleceğiz… Anlık haz bizim insani yanımız değil, hayvani yanımızdır. İnsan olmak, primat beynini terk etmek, hazzı nasıl erteleyeceğini bilmek, sabırlı olmak etmeyi, azimli olmak, ve çaba göstermektir.
Bu uzun soluklu mücadelede vazgeçilmez olan, kendi kendine telkin becerisidir. Nasıl etkili telkin yapabiliriz hakkında burada okuyabilirsiniz.
Duygu Bruce
Alıntılar, Fransız Le Point dergisinin 30 Haziran 2022, No. 2603 sayısından çeviridir.