Kategori Bilim

Eskisi Gibi “Normal”e Dönmeyelim

  Juliette Binoche’dan Robert De Niro’ya, 200 sanatçının ve bilim insanının Fransız Le Monde gazetesinde yaptığı Normal olmayan bir normale dönüş  çağrısında, Covid-19 salgınından sonra bizi bekleyen değişimi vurgulamakta. Yazıyı hazırlayan Juliette Binoche, insanca onurlu bir yaşamı sürdürebilmek için birey ve toplumlar olarak hemen harekete geçmemiz gerektiği hakkında yazar  : Covid-19 salgını bir trajedi. Ancak bu kriz bize neyin temel gereklilik olduğunu anlamaya davet ediyor. Gördüğümüz bu basit: «ayarlamalar» yeterli değil. Sorun sistemik. Devam eden ekolojik felaket bir meta-krizdir : Dünyadaki yaşamın kitlesel yok oluşu…

Bir Ormancının Yaşadıkları

Doğaya olan ihtiyacımız insanlığımızın ayrılmaz bir parçasıdır. Orman görevlisi olarak çalışan Peter Wohlleben, Ağaçların Gizli Yaşamı  adlı çok satan kitabın yazarı.  İnsanın doğayla olan bağı için: “Doğaya olan ihtiyacımız insanlığımızın ayrılmaz bir parçası,” der ve bizi doğaya doğru çeken bu parçamızı tanımanın, bize nasıl iyi geleceğini açıklar. Kereste endüstrisine ağaç sağlamak göreviyle ormanda çalışırken ve ağaçları sadece ekonomik değeri olan emtia olarak gördüğü dönemde fark eder içindeki doğa sevgisini uyandıran bu parçayı. Aynı dönemde ormanda araştırma yapan bilim insanlarının, doğaya olan merak ve tutkularına tanık…

Kurtarılacak Olanlar

  Tanınmış dayanıklılık (resilience) uzmanı ve nöropsikiyatrist Boris Cyrulnik ’e göre Covid-19 krizi büyük ölçüde, küreselleşmiş toplumların yaptığı performans yarışıyla bağlantılı. Bu kriz karşısında herkesin eşit koşullarda olmaması nedeniyle, farklı tepkiler göstereceğini belirterek baş etme ve dayanma farklıklarını sade bir dille tanımlar:  İstikrarlı ve güven verici bir ailede büyüyen, iyi bir dostluk ağına sahip olanlar, telefonla rahat iletişim kurmayı öğrenenler, okuyacak, yazacak, gitarı yeniden eline alacak, ritüeller icat edecek ve bunlara benzer önceki gelişimleri sırasında edindikleri koruyucu faktörleri kullanarak başa çıkacaklar. Buna karşıt olarak, kırılganlık,…

Yapay Zekânın Hakimiyeti

  “Süper akıllı bir cini sonsuza kadar şişede kilitli tutma yeteneğimize güvenmemeliyiz. Er ya da geç dışarı çıkacaktır… Mesele, yapay süper zekânın nasıl yaratılacağını bulmak. Öyle ki – kaçtığında bile, bizimle aynı değerlere sahip olduğu için bizim tarafımızda kalsın ve emniyetli olsun.”    –Nick Bostrom Modern bilgisayar ve bilişim bilimlerinin en büyük öncülerinden bilgisayar mühendisi, matematikçi ve kripto-şifre çözme uzmanı Alan Turing, 1940’larda yapay zekâyı tanımladı  : İnsanlarla ortak bir dil konuşabilen ve insanlar gibi düşünebilen akıllı makineler üretme bilimi ve mühendisliği. İlk yapay zekâ…

Eskiden Bugüne Gelen Şifalar

Tıp biliminin temelini kuran Hipokrat (M.Ö. 400) tan sonra, tıptaki büyük ilerlemeler, İskenderiye’den İsfahan’a ve Urfa’dan Atina’ya kadar yayılan İslam tıbbının öncüleri tarafından gerçekleştirildi. Onuncu yüzyılda “baş hekim” olarak adlandırılan Ibn-i Sina (y. 980-1037) ile başlayarak, doktorlar, çiçek hastalığından kataraktların giderilmesine, ağrı dan kırık tedavisine ve hayat kurtaran cerrahi operasyonlara kadar çeşitli hastalıkları teşhis edip tedavi edebilir düzeye eriştiler. Ayrıca, tedavide gerekli ilaçları üretebilmek için zooloji ve farmakoloji bilimlerini de öğrenerek, tıbbi uygulamalarında, fiziksel semptomların ötesinde asıl rahatsızlığı teşhis edebilecek kadar derin bilgi kazandılar. Bedenin…

Astrofizikçinin Evrenle Flörtü

Evrenin, yaşamın ve zihnin kökenlerini araştırmaya odaklanan astrofizikçi ve filozof Marcelo Gleiser, insanlığın evrendeki yerini anlamak için verdiği mücadele hakkında şöyle der: Doğal olarak dünyayı ve dünyadaki yerimizi anlamlandırmaya çalışıyoruz. Matematik, teknoloji, bilgisayar alanındaki ilerlemeler, ancak daha derin gizemleri, zamanın ve mekânın engin genişliğini ortaya çıkarmıştır. Yine de henüz cevabı hakkında hiçbir fikrimiz olmayan birçok soru var. Doğa bizden daha akıllı olduğu için, onunla her zaman kovalamaca oyunu oynuyoruz. Ne kadar çok bilirsek, soru ve gizemlere o kadar çok maruz kalıyor ve daha fazla sormayı…

İç rehberimiz ve Nefsimiz Arasında Duyduklarımız

İlahi ruhumuz, nefsin çıkardığı karanlık dumana gömülürse, ruhumuz içinde bulunan ilahi ışığı (kıvılcımı) yansıtmayı durduracaktır.   Karar vermek üzereyken kendinizi iki karşıt fikir arasında sıkışmış buldunuz mu? Örneğin, işinizi zamanında bitirmeyi planlarken son anda sevdiğiniz bir televizyon programını izlemek için fikrinizi değiştirip, işi daha sonra da bitirilebileceğinizi ve bunun dünyanın sonu olmadığını kendinize söylemiş olabilirsiniz. Ya da genelde insanların arkasından konuşmayı sevmeseniz de size göre iyi davranmayan bir meslektaşınız aleyhinde konuşma isteği doğmuş olabilir içinizde. Dahası topluma yararlı bir hizmet gerektiğinde, yardım etmek imkânı elinizin…

Yaşam ve Ölüm Arasında Cesaret ve Sevgi Dolu Bir Hikâye

Sevgi gerçekten sahip olabileceğimiz, kendimizde tutabileceğimiz ve yola çıktığımızda yanımıza alabileceğimiz tek şeydir.  Yaşamlarının sonuna yaklaşan hastalarla yaptığı öncü çalışmalarıyla tanınmış doktor Elizabeth Kübler-Ross (1926-2004). Bu kişilerle, yaşam ve ölüm hakkındaki duyguları ve yaşamış oldukları hayatlarını nasıl değerlendirdikleri hakkında mülâkatlar yapar.  Hastalar oybirliğiyle, baskın olan duygularını “sevgiye duydukları özlem” olarak nitelendirir ve sevgiyi, ölüm korkusuna karşı ihtiyaç duyulan bir kalkan olarak gördüklerini ifade ederler. Yaşam yolunun sonunda hissettikleri iç huzuru ve memnuniyet derecesinin ise yaşamları boyunca, ne kadar sevgi ekip biçtiklerine bağlı olarak, azaldığı ya…

Rönesans’ın Bilge Dâhisi Leonardo da Vinci’nin 500. Yıldönümü Sergisi

    “Ruhun elle beraber çalışmadığı yerde sanat olmaz.” Rönesans döneminin dâhi bilgesi (1452-1519), anatomiden optik ve fiziğe kadar uzanan derin bilgiye sahip sanatkâr, mühendis, matematikçi, bilim insanı, Leonardo da Vinci’nin 500. ölüm yıldönümü, Louvre Müzesinde muhteşem bir sergi ile kutlanır (2020). Cesur ve üstün yaratıcılığı, tükenmeyen ilhamı ve araştırmalarına dayanan derin bilgisi ile yaşadığı zamanın çok ilerisindeki dâhice buluşlarını, bu sergide yer alan eserlerinde ve not defterlerinde görmek mümkün. Kendi eserleri hakkında şu yorumu yapar : Hiçbirisi zaten kesin biçimde tamamlanmadılar, çünkü mükemmelle ulaşmaktan…

İnsanlığın Rüyası: Ölümsüzlük

  Google, Amazon, Microsoft, Meta ve Apple gibi teknoloji devleri yaşlanmaya çözüm bulmak, “sonsuza dek genç kalmak”  yarışındalar.  Doğal ölümü ertelemek hatta ölümsüzlüğü elde etmek için yürütülen bilimsel araştırmalara milyonlarca dolar harcamaktalar. Araştırmalar cevaba çok yaklaşmış durumda: Ebedi gençliğin püf noktası telomer denilen – DNA’nın her bir ucundaki “kapakçıklar” da. Telomerler genetik özelliklerimizi korumanın yanı sıra, hücrenin bölünmesini ve çoğalmasını sağlamakta. Ama madalyonun diğer yüzünde görünen ise, bir hücre her çoğaldığında, telomerler kısalmakta ve telomerlerin boyu kısaldıkça yaşamımız da kısalmakta. Telomer kısalma oranının , türlerin…